Thursday, 30 May 2019

વિનોબા ભાવે પ્રેરિત ભૂદાન આંદોલન કેમ નિષ્ફળ ગયું હતું?

11 સપ્ટેમ્બર એટલે વિનોબા ભાવેની જન્મ જ્યંતિ. વિનોબા ભાવે ગાંધીજન હતા. ભારતમાં તેઓ ગાંધીજીનું અનુસંધાન હતા. ગાંધીજીએ તેમને પહેલા વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહી બનાવ્યા હતા. ગાંધીજીની વિદાય પછી તેમણે ભૂદાન આંદોલન કર્યું હતું. 

૧૯૫૧માં તેઓ સર્વોદય સંમેલન અવસરે પવનાર્થી પગપાળા હૈદરાબાદ જવા નીકળ્યા હતા. એક ગામમાં ભૂમિહીનો માટે તેમને સો એકર જમીન દાનમાં મળી. ઈશ્વરનો ઈશારો વિનોબા સમજી ગયા અને તેમણે બીજા દિવસથી ભૂમિદાન માગવાનું શરૂ કર્યું. એ પછી તો તેમણે ૧૩ વર્ષ સુધી પગપાળા અવિરત યાત્રા કરી. ૭૦ હજાર કિમીની આ યાત્રા દરમિયાન તેમને ૪૨ લાખ એકર જમીન દાનમાં મળી. હજારો ગ્રામદાન થયાં. જમીનદારો પાસેથી જમીન લઈને તેમણે ખેતમજૂરોને તથા જેમની પાસે જમીન નહોતી તેમને જમીનનું દાન કર્યું. જમીનની અસમાન વહેંચણી હતી તેને તેમણે સમાન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. 


આ એક ઉત્તમ પ્રયોગ. જોકે એ પ્રયોગ સફળ થયો તેમ કહી શકાય તેવી આજે સ્થિતિ નથી. ભારતમાં ૫૮ ટકા સંપત્તિ એક ટકા લોકો પાસે છે. ૯૦ ટકા સંપત્તિ આશરે ૧૦ ટકા લોકો પાસે છે. આવકની અસમાનતાનું પ્રમાણ અત્યંત જોખમી અને અમાનવીય હદે ભારતમાં જાવા મળે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં આવકની અસમાનતાના મુદ્દે રશિયા પછી ભારતનો બીજા નંબર છે. 

વિનોબા ભાવેનો વિચાર ઉમદા હતો. જોકે એ વિચાર વાસ્તવિકતામાં સફળ ન થઈ શક્યો. આપણા દેશમાં સંપત્તિનું મોટા પાયે કેન્દ્રિયકરણ થઈ રહ્યું છે. ગરીબોની સંખ્યા કરોડોમાં છે અને કરોડપતિઓની સંખ્યા લાખોમાં છે. અબજોપતિઓની સંખ્યા હજારોમાં છે. વિનોબા ભાવે એવું માનતા હતા કે જમીનોની અસમાન વહેંચણીને જો થોડીક સમાન કરવામાં આવશે તો ગરીબો તથા ખેતમજૂરોને તેનો સીધો લાભ મળશે. ૪૨ લાખ એકર જમીન દાનમાં લઈને તેમણે ગરીબોને આપી. જોકે આ પરિવર્તન પ્રાસંગિક બની રહ્યું. તેની કોઈ મોટી અસર જોવા મળી નહીં. તેથી તો આજે ભારતમાં આવકની અસમાનતા ઘણા મોટા પાયે જોવા મળી રહી છે.

No comments:

Post a Comment