Tuesday, 19 March 2019

સુપર જમ્બો એરબસ એ ૩૮૦


  • સુપર જમ્બો એરબસ એ ૩૮૦ એટલું વિશાળ છે કે તેની પાછળનો ભાગ સાત માળની ઈમારત જેટલો ઊંચો છે અને તેની પાંખમાં ૭૦ જેટલી કાર આરામથી પાર્ક કરી શકાય છે.
  • વિમાન કે જે ધ્વનિની ઝડપ કરતાં પણ વધારે ઝડપથી ઉડે તેને સુપરસોનિક વિમાન કહે છે. તેની ઝડપ ૧૨૨૫ કિ.મી. પ્રતિ કલાક હોય છે. ઈ.સ. ૧૯૪૭માં ધ્વનિની આવાજની ઝડપને હરાવતું પ્લેન ઉડ્યું હતું અને ઈ.સ. ૧૯૭૬માં કોન્કાર્ડ એ પહેલું વિમાન હતું જે મુસાફરી માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યું.
  • કોન્કોર્ડ વિમાન લગભગ ૧૬૦ કિ.મી. પ્રતિકલાકની ઝડપે ઉડે છે જે લગભગ ધ્વનિની ઝડપ કરતાં બમણી છે.

Monday, 18 March 2019

ગાંધાર શિલ્પકળા

આપણે ત્યાં સદીઓથી દેવી-દેવતાઓની મૂર્તિ બનાવવાની પ્રથા છે. સિકંદરના વિદાય બાદ, થોડા સમય માટે, ઉત્તર પશ્ચિમના સરહદી વિસ્તારોમાં ગ્રીક સેનાપતિઓ દ્વારા શાસન કરાયું હતું. અફઘાનિસ્તાન સ્થિત ગાંધાર શહેરમાં જે શિલ્પકળા પ્રચલિત થઈ તેમાં ગ્રીક અસર સપષ્ટ જણાય છે. 
 

આક્રમણોને કારણે ગાંધારની કલાકૃતિઓનો નાશ થયો છે પરંતુ મથુરામાં આ કળાનાં નમૂનાઓ સચવાયેલા છે.

આ પ્રતિમાઓનાં વસ્ત્રોમાં સળ પાડવાની ગ્રીક ખાસિયત અપનાવાઈ હતી. બૌદ્ધ ધર્મમાં બોધિસત્વની પ્રતિમાઓમાં આ કળાનો પ્રયોગ પ્રથમવાર કરવામાં આવ્યો હતો. વિષય આપણા હતા પરંતુ કળા વિદેશી હતી.

કુષાણ વંશના સમયમાં આ પદ્ધતિથી પ્રતિમાઓ બનાવવાનો આરંભ થયો. થોડાં વર્ષ પૂર્વે અફઘાનની સ્વાત ખીણમાં બામિયાનમાં બુદ્ધની વિશાળ પ્રતિમાનો તાલિબાન દ્વારા નાશ કરાયો હતો; તે ગાંધાર શૈલીની હતી.

આજે ગાંધાર શિલ્પકળાને એક વિશિષ્ટ પ્રકારની કલાકૃતિઓનો દરજ્જો અપાય છે.

Saturday, 16 March 2019

ભારતની VIP વ્યક્તિઓને મળતી સુરક્ષા

ભારતનાં મોટામોટા નેતાઓ અને અધિકારીઓને સુરક્ષામાં માટે સિક્યુરિટી આપવામાં આવે છે. ખતરાને જોઈ સરકાર Z+, Z, Y કે X કેટેગરીની સુરક્ષા આપવાનો ફેસલો કરે છે. આવી સિક્યુરીટી મેળવનાર ખેલાડી અને એક્ટર પણ હોય છે.

વર્ષ ૧૯૮૪માં ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યાનાં કેટલાક વર્ષો બાદ એટલે કે ૧૯૮૮માં SPGનું ગઠન થયું હતું. SPGનું વર્ષનું બજેટ ૩૦૦ કરોડ રૂપિયાથી પણ વધારે છે અને દેશમાં સૌથી મોઘી અને પુખ્તા સુરક્ષા વ્યવસ્થા માનવામાં આવે છે.

પ્રધાનમંત્રીની સુરક્ષાની જવાબદારી સ્પેશ્યલ પ્રોટેક્શન ગ્રુપ એટલે કે SPG ઉઠાવે છે. આમ તો ભૂતપૂર્વ પ્રધાનમંત્રી અને તેમના પરિવારોને પણ આ સુરક્ષા મળે છે, પરંતુ માત્ર ૧ જ વર્ષ માટે. જો કે કેટલાક વિશેષ કાનૂની પ્રાવધાનો દ્વારા આ સુવિધા રાજીવ ગાંધી અને તેમના પરિવારજનોને અનિશ્વિતકાળ માટે આપવામાં આવી છે.


Z+ કેટેગરીની સુરક્ષા
  • Z+ કેટેગરીમાં ૩૬ સુરક્ષાકર્મીઓ તૈનાત હોય છે.
  • સુરક્ષામાં ૧૦ NSG અને SPG કમાન્ડો હોય છે. બાકીનાં પોલીસ દળના લોકો હોય છે.
  • સુરક્ષાના પ્રથમ ઘેરાવની જવાબદારી NSGની હોય છે.
  • બીજા ઘેરાવની જવાબદારી SPGનાં અધિકારોની હોય છે.
  • ITBP અને CRPFનાં જવાનો પણ સુરક્ષામાં તૈનાત હોય છે.
  • Z+ કેટેગરીની સુરક્ષા અંતર્ગત પ્રધાનમંત્રી અને પૂર્વ પ્રધાનમંત્રીઓને SPG કમાન્ડો સુરક્ષા કવચ પ્રદાન કરે છે.
Z કેટેગરીની સુરક્ષા
  • Z કેટેગરીમાં ૨૨ સુરક્ષાકર્મીઓ તૈનાત હોય છે.
  • તેમાં દિલ્લી પોલીસ, ITBP અને CRPFના જવાનો સુરક્ષામાં હોય છે.
  • Z કેટેગરીની સુરક્ષા મેળવેલ વ્યક્તિને એસ્કોર્ટ કાર મળે છે.
Y કેટેગરીની સુરક્ષા
  • Y કેટેગરીમાં ૧૧ સુરક્ષાકર્મીઓ તૈનાત હોય છે.
  • સુરક્ષામાં બે પર્સનલ સિક્યોરીટી ઓફિસર્સ સામેલ હોય છે.
X કેટેગરીની સુરક્ષા
  • X કેટેગરીમાં માત્ર બે સુરક્ષાકર્મીઓ તૈનાત હોય છે.
  • સુરક્ષામાં એક PSO સામેલ હોય છે.

Friday, 15 March 2019

મણિપુરમાં આવેલા આ ટાપુઓ દરરોજ જગ્યા બદલે છે

  • સદીઓથી ઘાસ અને વેલાઓના 5 ફુટ કરતા પણ વધુ જાડા થર જામ્યા
  • દુનિયાની એક માત્ર પ્રાકૃતિક અજાયબી
ઉત્તર પૂર્વ રાજ્ય મણિપુરમાં તાજા પાણીનો જળ જથ્થો ધરાવતું લોકાટક નામનું વિશાળ સરોવર આવેલું છે. આ 312 ચોરસ કિમીમાં છવાયેલા આ સરોવરમાં આવેલા તરતાં ટાપુઓ દુનિયાની અજાયબ ગણાય છે.

સરોવરની જળસપાટી પર જાણે કે તરાપો તરતો હોય એમ ટાપુઓ તરે છે. કયારેક તો 35 થી 40 ફુટ જેટલી જગ્યા છોડે છે. પાછું એક બે નહી તરાપાની જેમ તરતા ટાપુઓની હારમાળાઓ રચાય છે જે દુનિયામાં સાવ દુલર્ભ છે.

સામાન્ય રીતે જમીનની સપાટીનો કોઇ પણ ભાગ ટાપુઓ હોય કે સપાટ પ્રદેશ જે ખડકો અને માટી વડે જમીન સાથે જોડાયેલા હોવાથી તેનું હલનચલન થવું શકય નથી. પૃથ્વીના પેટાળમાં ભૂકંપ આવે ત્યારે જમીન પર ધુજારીના લીધે હલન ચલન થતું હોય છે પરંતુ તે પોતાની સપાટી છોડીને ખસતો નથી. પરંતુ મણિપુર રાજયમાં આવેલા આ વિશિષ્ટ ટાપુઓ રોજ રોજ ખસે છે.

આ ટાપુઓને મણિપુરની સ્થાનિક ભાષામાં કુમડી કહેવામાં આવે છે. આ ટાપુઓ પર ડાન્સીંગ ડિયર તરીકે પ્રખ્યાત થયેલા સાંગાઇ નામના હરણો રહે છે. પરંતુ આ ટાપુંઓ પર પાણીનો પથરાવ વધતો જતો હોવાથી હરણાઓ પરનું જોખમ વધી ગયું છે.સદીઓ પહેલા આ ટાપુઓ પર હજારોની સંખ્યામાં સાંગાઇ રહેતા હતા તે હવે ઘટીને માંડ 100 જેટલા બચ્યા છે.

લોકાટક સરોવરમાં પાણીની ભરાવો વધતો જતો હોવાથી ટાપુઓ પરની વનસ્પતિઓ ઘસાતી જાય છે. 1980માં લોકટક સરોવરનું ક્ષેત્રફળ આશરે 104 ચોરસ કિલોમીટર હતુ જે આજે વધીને ૩૧૨ ચોરસ કિલોમીટર થઇ ગયું છે.

દુનિયામાં પાણી પર તરતી હોટલના કૃત્રિમ મેજીક તો અનેક જોવા મળે છે પરંતુ આ ટાપુંઓ રોજ કેવી રીતે ખસતા રહે છે તેનું પણ એક વિજ્ઞાન છે. સદીઓથી ઘાસ અને વેલાઓના પ ફુટ કરતા પણ વધુ જાડા થર જામ્યા હોવાથી આ ટાપુઓ ડૂબતા નથી. ખાસ તો કાનકુટી તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ પ્રકારની વનસ્પતિ પાણી ઉપર પ્લાસ્ટીકના દડાની માફક તરવાનો ગુણધર્મ ધરાવે છે. આની સાથે વળગેલા વેલાઓ અને અન્ય વનસ્પતિ પણ તરતી રહે છે. આવું સદીઓ સુધી થવાથી પાંચ ફુટના જાડા થર જામ્યા છે જે સતત તરતા રહે છે. ઘાસની ચાદરો એવી રીતે પથરાઇ ગઇ છે કે તેનો બે થી ત્રણ ફુટ જેટલો ભાગ પાણીમાં ડુબેલો રહે તેમ છતાં ટાપુઓ સાવ ડુબી જતા નથી.

આ ટાપુઓ ઉપર રચાયેલી વન્યજીવોની ધ વાઇલ્ડ લાઇફ સેન્ચૂરી એક માત્ર મણિપુર સિવાય જગત આખામાં બીજે કયાંય નથી. આથી તેનું પ્રવાસન તથા જોવાલાયક સ્થળ તરીકે પણ મહત્વ વધવાની શકયતા જોતા સ્થાનિક લોકોએ આ તરતા ઘાસિયા ટાપુંઓ પર રહેવાનું શરૂ કર્યું છે. આથી સાંગાઇ હરણાઓ માટે જોખમ ઓર વધી ગયું છે. 

 

Thursday, 14 March 2019

અંગ્રેજી સાલમાં A.D. અને B.C. શું છે?

આપણે અત્યારે ઈ.સ. ૨૦૧૯માં જીવી રહ્યા છીએ. આ અંગ્રેજી કેલેન્ડર પ્રમાણેની સાલ છે. ઈતિહાસમાં ઘણી વખત ૨૦૦ બી.સી. અથવા ૧૧૦૦ એ.ડી. એ રીતે સાલ લખાયેલી હોય છે. તમને એક વખત તો એવો વિચાર જરૂર આવ્યો હશે કે સાલ સાથે એ.ડી. કે બી.સી. શા માટે લખાતું હશે?

અંગ્રેજી સાલને આપણે ઈ.સ. તરીકે લખીએ છીએ. એનું આખું નામ છે, ઈસ્વી સન. એટલે કે ઈસુથી શરૂ થયેલી સાલ. ઈસુ જન્મ્યા એને પાયાનું એટલે કે ૦ વર્ષ ગણીને અંગ્રેજી કેલેન્ડરો વર્ષોનો હિસાબ માંડે છે. એમાં એક મુશ્કેલી દર વખતે ઊભી થતી હતી. ઈસુના જન્મ પહેલાં પણ જગતમાં માણસો જીવતા હતા. એમનો ઈતિહાસ લખવો કે કહેવો હોય તો એમના જમાનાના વર્ષોને શી રીતે કહેવા અથવા લખવા? સમસ્યાના ઉકેલ તરીકે બી.સી. અને એ.ડી. લખવાની શરૂઆત થઈ હતી. બી.સી. અંગ્રેજી શબ્દોનું ટૂંકું સ્વરૂપ છે. બીફોર ક્રાઈસ્ટ એટલે કે ઈસુ પહેલાંના વર્ષો

બી.સી.ના વર્ષ ગણવામાં આવે તો એક મઝાની ગમ્મત સર્જાય છે. એવું લખ્યું હોય કે ૩૦૦૦ બી.સી.થી ૨૨૦૦ બી.સી. સુધી ફલાણી સંસ્કૃતિ આ જગતમાં ફેલાઈ હતી. તો આપણને મનમાં થાય કે લખવામાં કશીક ગરબડ થઈ છે. સામાન્ય રીતે નાના આંકડાથી કોઈ ઘટના શરૂ થાય અને મોટા આંકડા સુધી ચાલી હતી એવું લખાય. દા.ત. અંગ્રેજોએ ૧૭૫૭થી ૧૯૪૭ સુધી ભારતમાં રાજ કર્યું. એમાંથી આપણને સમજાય કે અંગ્રેજોનું શાસન ૧૯૦ વર્ષ આ દેશ ઉપર રહ્યું. શાસનની શરૂઆત ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ કરી અને ૧૮૫૭ના બળવા પછી પછી બ્રિટનના મહારાણીનું શાસન ચાલ્યું.

પણ ઈસુ ખ્રિસ્તના જન્મ પહેલાંના સામ્રાજ્યની વાત કરવી હોય તો આંકડા રીવર્સમાં લખાય. દા.ત. એચાયમેનિડ્ઝ સામ્રાજ્યની શરૂઆત ૫૫૦ બી.સી.થી થઈ હતી અને તે ૩૩૦ બી.સી. સુધી ચાલ્યું હતું. આમાં શરૂઆતનો આંકડો મોટો અને અંતનો આંકડો નાનો જ હોય છે, કારણ કે બીફોર ક્રાઈસ્ટના વર્ષો ઊંધી દિશામાં ગણાય છે. શૂન્ય પહેલાંના કેટલાં વર્ષ પહેલાં એ રીતે લખાય છે. એટલે ૫૫૦ બી.સી.નો અર્થ થાય છે. ઈસુના ૫૫૦ વર્ષ પહેલાં આ સામ્રાજ્ય શરૂ થયું અને તે ઈસુના ૩૩૦ વર્ષ પહેલાં સુધી ચાલુ રહ્યું!

આમ તો ઈસુ પહેલાંના વર્ષ શી રીતે સ્પષ્ટ કરવા એનો જવાબ મળી ગયા પછી ઈસુ પછીના વર્ષો માટે માત્ર ઈસ્વી સન લખીએ તો સમજાઈ જ જાય કે બી.સી. નથી લખ્યું એટલે ઈસુ પછીના જ વર્ષ છે. પરંતુ ચોક્સાઈ માગતા લોકોએ આગ્રહ રાખ્યો કે ઈસુ પછીના વર્ષો માટે પણ કોઈ સાંકેતિક શબ્દ હોવો જ જોઈએ. એ માટે એ.ડી. લખવાની શરૂઆત થઈ. આ અક્ષરો લેટિન ભાષાના શબ્દ એનો ડોમિનિનું ટૂંકું સ્વરૂપ છે. એનો અર્થ થાય છે, ઈન ધી યર ઓફ ગોડ! એટલે કે પ્રભુના વર્ષોમાં! જો કે સામાન્ય રીતે સામાન્ય લોકો ઈસુ પહેલાંની સાલ લખવી હોય તો બી.સી. લખે છે અને ઈસુ પછીની સાલ લખવી હોય તો માત્ર સાલનો આંકડો જ લખે છે અને બધાને એ સમજાઈ જ જાય છે.

Wednesday, 13 March 2019

કીડીની ગરદન

મિકેનિકલ ઇજનેરો નવાઈ પામે છે કે એક કીડી પોતાના શરીર કરતાં વધારે વજન ઉપાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ ક્ષમતાને સમજવા, અમેરિકાની ઓહાયો સ્ટેટ યુનિવર્સિટીના ઇજનેરોએ, કોમ્પ્યુટર દ્વારા કીડીના શરીરના કેટલાક મોડલ તૈયાર કર્યા છે. કીડીના શરીરનું બંધારણ, એનાં અંગો કઈ રીતે ગોઠવાયેલાં છે અને એ કઈ રીતે કામ કરે છે, એ આ મોડલથી સમજી શકાય છે. તેઓએ ખાસ એક્સ-રે મશીન (માઇક્રો સીટી સ્કેન) અને એક કીડી ભાર ઉપાડે ત્યારે, એના શરીરમાં જે ઊર્જા ઉત્પન્ન થતી હોય છે, એ બંનેનો ઉપયોગ કરીને આ મોડલ બનાવ્યાં છે.


કીડીની શરીર રચનામાં, એની ગરદન ખૂબ મહત્ત્વની છે. કેમ કે, મોંઢામાં ઊંચકેલી વસ્તુનું બધું વજન ગરદન પર આવે છે. કીડીની ગરદનમાં આવેલી નરમ કોશિકાઓ, એની ગરદન અને શરીરને જોડે છે. આ રચના, આપણા બંને હાથની આંગળીઓ એકબીજામાં ભેગી કરી હોય, એવી દેખાય છે.

એક સંશોધકનું કહેવું છે: ''ગરદનના સાંધાના હલનચલન માટે, આ કોશિકાઓની રચના અને બંધારણ બહુ મહત્ત્વનું છે. ગરદનના સાંધામાં આવેલા નરમ ભાગ અને માથું તથા શરીરના કડક ભાગ જોડાઈને એક મજબૂત બંધારણ બનાવે છે. કીડીની ભારે વસ્તુ ઉઠાવવાની ક્ષમતા પાછળ આ એક મહત્ત્વનું કારણ હોય શકે.'' સંશોધકો આશા રાખે છે કે, કીડીની ગરદનની રચનાની સ્પષ્ટ સમજણ તેઓને રોબોટિક મશીનના ક્ષેત્રમાં પ્રગતિ કરવા મદદરૂપ થશે.

દુનિયાનું ધીમા ગતિનું પ્રાણી : ગોકળગાય

હિમાલયની અદ્ભુત વનસ્પતિ : બ્રહ્મકમળ 

ભીના સ્થળે લીલ કેમ બાઝે છે? 

Tuesday, 12 March 2019

મૈને નમક કા કાનુન તોડા હૈ : દાંડીકૂચ

દાંડીકૂચ શબ્દને લઈને તમારા મનમાં કેવા વિચારો ઉભા થાય છે?

કંઇક આવા જ ને કે અંગ્રેજોએ મીઠા સામે કર વધાર્યો હશે અને તેમનાં વિરોધમાં ગાંધીજીએ આ કૂચ યોજી હશે.

પરંતુ શું તમને ખબર છે કે અંગ્રેજોએ આ કર ખરેખર કેટલો વધાર્યો હતો? તો જવાબ છે બ્રિટીશરો એ ભારતમાં મીઠાનાં ઉત્પાદન અને વેપાર પરનાં વેરામાં ૧૪૦૦ ટકાનો વેરો ઝીંક્યો હતો. 
 

તેમને પડકાર આપવા માટે ગાંધીજી એ ૧૨ માર્ચ ૧૯૩૦નાં રોજ સવારે ૬ વાગ્યે પોતાના ૭૮ સાથીદારો જોડે સાબરમતી આશ્રમમાંથી પોતાની કૂચનો આરંભ કર્યો. બીજા બે યાત્રીઓ પાછળથી જોડાયા હતા. આ સમયે ગાંધીજીની ઉંમર ૬૧ વર્ષની હતી અને બાકીના એક-બે સાથીની ઉંમર ૪૦ કે ૪૫ હતી; જયારે બાકીનાં લગભગ તમામ સ્વયંસેવકોની ઉંમર ૧૮થી ૩૦ વર્ષની હતી.

દાંડી સત્યાગ્રહ એ અંગ્રેજ સરકારે મીઠા પર કર લગાવતાં, ભારતની આઝાદી માટે અહિંસક લડત લડતા ગાંધીજીને તે અન્યાયી પગલું લાગ્યું અને તેના વિરોધમાં તેમણે આ સત્યાગ્રહ કર્યો હતો.

આ યાત્રા તેઓ ૬ એપ્રિલ ૧૯૩૦એ નવસારી નજીક આવેલા દરિયા કિનારાનાં દાંડી ગામે પુરી કરી હતી. અહીં તેઓ કર ભર્યા વગર મીઠું ઉપાડી બોલ્યા હતા કે, ''મૈને નમક કા કાનુન તોડા હૈ''... અને ભારતમાં બીજી ઘણીબધી જગ્યાએ પણ આ રીતે મીઠાના કાયદાનો ભંગ થવા લાગ્યો.

૨૯ માર્ચે મહાત્મા ગાંધીએ દાંડીયાત્રામાં ગાંધીજીએ પ્રતિજ્ઞા કરી કે, ''હું કાગડા-કુતરાના મોતે મરીશ, પરંતું સ્વરાજ્ય મળે નહિ ત્યાં સુધી આશ્રમમાં પાછો નહીં ફરું.'' અને ૬ એપ્રિલે નવસારી જિલ્લાના દાંડી ખાતે મીઠાનો ગાંગડો ઉપાડ્યો અને જાહેર કર્યુ કે: "આ સાથે, હું બ્રિટિશ સામ્રાજ્યનાં પાયા હચમચાવી નાખીશ".

Monday, 11 March 2019

ઐતિહાસિક નગરી ઇડર

ઇડરનું નામ લેતાની સાથે જ કદાચ આપણાં મોઢા પર ગીત આવી જાય છે.
            - ‘અમે ઇડરીયો ગઢ જીત્યા રે આનંદ ભર્યો’.

ઇડર કે જે એક જમાનાની અંદર રાજા રજવાડાઓનું એક રાજ્ય હતું. આજે તે રાજા રજવાડાઓ તો નથી રહ્યાં પણ હા તેમની યાદો જરૂર છે, જે આજે વર્ષો જુની હોવા છતાં પણ તેમની તેમ છે અને ખુબ જ સુંદર લાગે છે. તેમનો ઇતિહાસ કહેવો તો ઘણો અઘરો છે પરંતુ હા થોડી ઘણી જે યાદો યાદ છે તે હું તમારી સામે રજુ કરૂ છું.


ગુજરાતમાં સાબરકાંઠા જીલ્લામાં આવેલું ઇડર એક નાનકડું શહેર છે. આ શહેર 20 કિલોમીટરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે; જે રાજસ્થાનની અને સાબરકાંઠાની સરહદે આવેલું છે. આ શહેર ખાસ કરીને રમકડા બનાવવા માટે જાણીતું છે અને તેના મંદિરો માટે પણ. ઇડરની અંદર રમકડાના બજારને ખરાડી બજાર કહેવામાં આવે છે.

ઇડરની બહારની બાજુ રાણી તળાવ આવેલું છે. એમ કહેવાય છે કે, આ તળાવમાં રાજા રજવાડાના સમયમાં રાણીઓ સ્નાન કરવા માટે આવતી હતી. તેની બાજુમાં જૈનોનું એક ખુબ જ સુંદર મંદિર પણ આવેલ છે, જે એવું દ્રશ્યમાન થાય છે કે જાણે કોઇ તળાવની વચ્ચે કોઇ મંદિર બનાવેલું હોય. તેનું સૌદર્ય સાંજના સમયે ખુબ જ અલૌકિક લાગે છે.

આ શહેર અરવલ્લીની પર્વતમાળા વચ્ચે આવેલ છે. તેથી આખા શહેરની આજુબાજું પથ્થરના ડુંગરો આવેલા છે અને તેની પર એક ડુંગર તો ખુબ જ પ્રખ્યાત છે જેનું નામ છે – ઇડરીયો ગઢ.

ઇડરના નામનો ઇતિહાસ પણ ખુબ જ અટપટો છે. એવું કહેવાય છે કે, વર્ષો પહેલાં અહીંયા પર્વતો પર બે દુષ્ટ આત્માઓ રહેતી હતી જેમનું નામ હતું ઇલ્વા અને દુર્ગ. તેથી લોકોએ એવું કહેવાનું ચાલું કર્યું કે અહીં ડર છે એટલે અહીં ડરને અભ્રંશ કરી નાખતા આજે આ શહેર ઇડર નામથી પ્રખ્યાત છે.

Sunday, 10 March 2019

ગુજરાતનું સૌથી મોટું હિંદુ મંદિર : અક્ષરધામ

ગુજરાતના પાટનગર ગાંધીનગરમાં સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયનું આ અક્ષરધામ મંદિર આવેલું છે. આ અક્ષરધામ મંદિર ગુજરાતના હિંદુ મંદિરોમાંનું સૌથી વિશાળ મંદિર છે; જેમાં કળા, સ્થાપત્ય, શિક્ષણ પ્રદર્શન અને સંશોધનકાર્ય જેવી પ્રવૃત્તિઓ એક છત નીચે જોવા મળે છે.

૨૩ એકરના વિશાળ વિસ્તારમાં અક્ષરધામ સંકુલ આવેલું છે જે રાજસ્થાની ગુલાબી પથ્થરોમાંથી નિર્માણ પામેલું છે. ૬ વર્ષના સમયગાળામાં બંધાયેલું આ મંદિર ૧૦૮ ફૂટ ઊંચું ૨૪૦ ફૂટ લાબું અને ૧૩૧ ફૂટ પહોળું છે, જેમાં ૬૦૦૦ ટન પથ્થરો નિર્માણકાર્યમાં વપરાયેલા છે.


વાસ્તુશાસ્ત્રના ઉચ્ચતમ ધોરણોની જાળવણી સાથે આધુનિક હિંદુત્વના સીમાચિહ્‌ન સ્વરૂપ અક્ષરધામના નિર્માણમાં લોખંડનો ઉપયોગ નહિવત્‌ કરાયેલો છે. અક્ષરધામ એક જ શિલામાંથી બનાવેલાં અંદાજીત ૨૧૦ કલાત્મક થાંભલા, ૫૭ જેટલા બેનમૂન બારીઓ, ઘુમ્મટો અને આઠ જેટલા નકશીકામની ભરપૂર ઝરૂખાથી શોભી રહયું છે.

અત્યંત આકર્ષક, કલામય સ્થાપત્ય શૈલીથી બંધાયેલા આ મંદિરમાં સાત ફૂટથીય ઊંચી ભગવાન સ્વામિનારાયણની પ્રતિમા છે. ભગવાન સ્વામિનારાયણની અંદાજીત ૯.૨ ટનની આ ભવ્ય મૂર્તિ સોનાના ઢોળ ચઢાવી ગર્ભગૃહમાં સ્થાપિત કરેલી છે. ઉચ્ચ આસન પર બિરાજમાન ભગવાન સ્વામિનારાયણ તેમના જમણા હાથની અભય મુદ્રા સાથેનું તેમનું સ્વરૂપ અલૌકિક છે. તેમની જમણી બાજુ સ્વામી ગુણાતીતાનંદ અને ડાબી બાજુ સ્વામી ગોપાલાનંદ વંદન-અર્ચન કરતા દ્રશ્યમાન થાય છે.

બોચાસણવાસી અક્ષર પુરુષોત્તમ સંસ્થાએ “અક્ષરધામ”નું નિર્માણ કર્યુ. અક્ષરધામમાં નીચે આવેલા વિશાળ ભોંયરામાં ભવ્ય ઈતિહાસ ધરાવતા સનાતન ધર્મને ઊજાગર કરતું સ્થાપત્ય અને જીવન-પ્રેરણાદાયી ધ્વનિ અને પ્રકાશ આયોજનના માધ્યમ દ્વારા મુલાકાતીઓને દિવ્યજીવનની અનુભૂતિ થાય છે.

આમાં ભગવાન સ્વામિનાયારણના જીવનના-તેમની તપશ્વર્યાના-તેમની દિવ્ય અનુભૂતિના ચમત્કારિક પ્રસંગો મૂર્તિમંત કરવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત આપણા ધાર્મિકગ્રંથો રામાયણ-મહાભારતના પ્રસંગો જેવા કે સીતાહરણ, શ્રવણની માતૃ-પિતૃ ભક્તિ, પંપાસરોવર ખાતે શ્રીરામની વાટ જોતી ભીલ નારી શબરી, હસ્તિનાપુરના મહેલમાં પાંડવોની ચોપાટની રમતમાં કૌરવો સાથેની પાંડવોની હાર, કૌરવોની સભામાં દ્રૌપદીના ચિરહરણના પ્રસંગો વગેરેની રજૂઆત જીવંત અને વાસ્તવિકતાની પ્રતીતિ કરાવે છે, જે મુલાકાતીઓના હૃદયને સ્પર્શી જાય છે.

આ ઉપરાંત નરસિંહ, મીરાં, પ્રેમાનંદ, તુલસીદાસ, કબીર, સુરદાસ, જયદેવ, તુકારામ જેવા અનેક ભક્તકવિઓની પ્રતિમાઓ પણ છે.

અક્ષરધામ મંદિર, દિલ્લી

Saturday, 9 March 2019

સેન્સર બોર્ડ

કોઈપણ ફિલ્મ પ્રદર્શિત કરતા પહેલાં સેન્સર બોર્ડ પાસેથી તે માટેનું પ્રમાણપત્ર મેળવવું પડે છે. સેન્સર બોર્ડ જાહેર કરાયેલી માર્ગદર્શિકાનું પાલન થયું છે કે નહિં. આ તપાસ કર્યા પછી જ ફિલ્મને થિયેટરોમાં પ્રદર્શન માટે પ્રમાણપત્ર આપે છે.
 
ઈ.સ. 1918માં ફિલ્મની સેન્સરશિપ અને સિનેમાના લાયસન્સ માટેનો ''ભારતીય સિનેમેટ્રોગાફ એકટ'' પસાર કરવામાં આવ્યો. ઈ.સ. 1920માં મદ્રાસ, કોલકાતા અને મુંબઈમાં ''બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સેન્સર''ની સ્થાપના થઈ. આ બધું અંગ્રેજો તેમની વિરુદ્ધ આઝાદીના આંદોલનનો પ્રચાર ન થઈ શકે તે હેતુથી કર્યુ હતું.


ઈ.સ.1927માં ''રંગાચારી કમિટી''ની રચના કરવામાં આવી હતી. જેના અધ્યક્ષ ટી. રંગાચારી હતા. આ કમિટીનો ઉદ્દેશ ફિલ્મો ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને અમેરિકન ફિલ્મોની આયાત બને એટલી ઘટાડવા માટે શું કરી શકાય તેનો અભ્યાસ કરીને અહેવાલ આપવાનો હતો.

સ્વતંત્રતા મળ્યા પછી ભારત સરકારે ''પાટીલ કમિટી''ની રચના કરી હતી. આ કમિટીએ પણ રંગાચારી કમિટીના અહેવાલને જ માર્ગદર્શક તરીકે ઉપયોગમાં લીધો હતો.

હાલના સેન્સર બોર્ડની સ્થાપના 15 જાન્યુઆરી, 1951ના રોજ કરવામાં આવી હતી. આ સેન્સર બોર્ડનો એક અધ્યક્ષ (ચેરમેન) અને 6 સભ્ય હોય છે, જે સરકારે નિયુક્ત કરેલા હોય છે.

સેન્સર બોર્ડનું મુખ્યાલય (વડુંમથક) - મુંબઈમાં છે અને પ્રાદેશિક કચેરીઓ (1) બેગલુંરુ (2) મુંબઈ (3) કોલકત્તા (4) હૈદરાબાદ (5) ચેન્નઈ (6) કટક (7) નવી દિલ્હી (8) તિરુઅનંતપુરમ અને (9) ગુવાહાટીમાં આવેલી છે.

વિદેશી ફિલ્મો મુંબઈની કચેરી (મુખ્યાલય)માં પાસ કરવામાં આવે છે.
સેન્સર બોર્ડ 4 શ્રેણીઓમાં ફિલ્મોને પ્રમાણપત્ર આપે છે -
  1. U : તમામને જાવાલાય (યુનિવર્સલ)
  2. A : માત્ર પુખ્તવયના પ્રેક્ષકો માટે
  3. UA : તમામને જાવાલાયક, 12 વર્ષથી ઓછી વયના બાળકો માટે માતા-પિતાના વિવેકાધીન સૂચનાની સાથે
  4. S : વ્યક્તિઓના કોઈ વિશેષ વર્ગ માટે

Friday, 8 March 2019

દેશમાં પહેલી વાર બહાર પડ્યો 20 રૂ.નો સિક્કો. જાણો તેની વિશેષતાઓ

દેશભરનાં નાગરિકોને ટૂંક સમયમાં જ 20 રૂપિયાના મૂલ્યનો ચલણી સિક્કો જોવા મળશે. આ સિક્કો. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ રિલીઝ કર્યો હતો. એમની સાથે કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન અરૂણ જેટલી પણ હતા.

ભારત સરકારે આ પહેલી જ વાર 20 રૂપિયાનો સિક્કો બહાર પાડ્યો છે. આ સિક્કો ગોળાકાર નથી. તે પોલીગોન આકારમાં છે. એટલે કે સિક્કાને 12 ખૂણા છે. ભારતીય રિઝર્વ બેન્કે 2009માં 10 રૂપિયાનો સિક્કો બહાર પાડ્યો હતો. ત્યારબાદ એણે ચલણનો કોઈ સિક્કો બહાર પાડ્યો નહોતો.


નવા સિક્કાની બહારની બાજુમાં અશોક સ્તંભના પ્રતિક સિંહ છે. એની બરાબર નીચેના ભાગે ‘સત્યમેવ જયતે’ અંકિત કરવામાં આવ્યું છે. જમણી બાજુએ હિંદીમાં ભારત લખવામાં આવ્યું છે અને ડાબી બાજુમાં અંગ્રેજીમાં ઈન્ડિયા લખ્યું છે. એની બીજી બાજુમાં મૂલ્ય 20 લખવામાં આવ્યું છે. તે ઉપરાંત એની પર રૂપિયાનું પ્રતિક પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. ભારત કૃષિ પ્રધાન દેશ છે એ દર્શાવવા માટે અનાજની ડિઝાઈન આપવામાં આવી છે. એની નીચે હિંદી અને અંગ્રેજીમાં 20 રૂપિયા લખવામાં આવ્યું છે.

નાણાં મંત્રાલયે એક નોટિફિકેશનમાં જણાવ્યું છે કે, 20 રૂપિયાના મૂલ્યનો સિક્કો 8.54 ગ્રામ વજનનો છે અને આકારમાં, એનો વ્યાસ 27 mm છે. એની બહારની કિનારી નિકલ સિલ્વરની છે અને મધ્ય ભાગ નિકલ બ્રાસનો છે.

અન્ય ચલણી સિક્કાઓ કરતાં આ સિક્કો દેખાવમાં અલગ પ્રકારનો છે. સિક્કાની આઉટર રિંગમાંમાં 65 ટકા કોપર, 15 ટકા જસત, 20 ટકા રાસાયણિક તત્ત્વ નિકલ છે. અંદરની ડિસ્કમાં 75 ટકા કોપર, 20 ટકા જસત અને પાંચ ટકા રાસાયણિક તત્ત્વ નિકલ છે.

20 રૂપિયાના સિક્કામાં અનાજની ડિઝાઈન છે જે દર્શાવે છે કે ભારત કૃષિ પ્રધાન દેશ છે. નવા સિક્કાની મુખ્ય વિશેષતા એ છે કે એને ઓળખવાનું દ્રષ્ટિહીન વ્યક્તિઓને પણ સરળતાભર્યું બનશે.

20 રૂપિયા ઉપરાંત 1, 2, 5 અને 10 રૂપિયાના મૂલ્યના સિક્કાઓની પણ નવી શ્રેણી બહાર પાડવામાં આવશે.

10 રૂપિયાના નવા સિક્કાનો આઉટર ભાગ 27 mm વ્યાસનો હશે અને એનું વજન 7.74 ગ્રામ છે. પાંચ રૂપિયાનો સિક્કો 25 mm વ્યાસનો અને 6.74 ગ્રામ વજનનો છે.

1 અને 2 રૂપિયાના મૂલ્યના નવા સિક્કાનું વજન અનુક્રમે 3.09 ગ્રામ અને 4.07 ગ્રામ છે. આ બંનેનો વ્યાસ અનુક્રમે 20 mm અને 23 mm છે.

Thursday, 7 March 2019

દુનિયાનું ધીમા ગતિનું પ્રાણી : ગોકળગાય

ગોકળગાય એક મોલસ્ક(નરમ જીવ) વર્ગનું પ્રાણી છે. તે કરોડરજ્જુ વિનાનું પ્રાણી છે. તેનું શરીર નરમ હોય છે. વર્તમાન સમયમાં ગોકળગાયની લગભગ ૮૫,૦૦૦ પ્રજાતિઓ અસ્તિત્વમાં છે. તેમાંની કેટલીક પ્રજાતિ જમીન પર રહેનારી છે અને કેટલીક તાજા પાણીમાં રહેનારી છે. 
 
ગોકળગાય ફક્ત તેના કદ અને શરીરની રચનાને કારણે જ નહીં, પણ તેના વર્તન અને વસવાટમાં પણ અત્યંત વૈવિધ્યસભર છે. તેઓ જમીન પર મોટેભાગે ઝાડ તેમજ મોટા પાંદડા પર જોવા મળે છે અને નદી તેમજ તળાવોમાં પણ જોવા મળે છે. 
 
 
ગોકળગાય દુનિયાની દરેક જગ્યાએ જોવા મળતું જળચર પ્રાણી છે. તેના નરમ શરીરની ઉપર એક કઠણ આવરણ હોય છે, જે શંકુ જેવું ગોળાકાર અને લીસું હોય છે. તેમને જ્યારે ભયની અનુભૂતિ થાય ત્યારે તે પોતાના શરીરને સંકેલીને પોતાના શંખમાં છુપાઈ જાય છે. તે રાત્રે ફરનારું પ્રાણી છે. સવારના સમયે તડકામાં ગોકળગાય પોતાના શરીરને કવચમાંથી બહાર કાઢતું નથી. તેની ચાલવાની ગતિ ઘણી જ ધીમી હોય છે. તેની ગણના દુનિયાના ધીમી ગતિના પ્રાણીઓમાં થાય છે. તેના કવચનો આકાર થોડો અલગ હોય છે.

ગોકળગાય જીભની મદદથી ખોરાકના કટકા કરે છે અને ખાય છે. તેની જીભને રેડૂલા કહે છે. ગોકળગાયના મોઢામાં જીભ ઉપરાંત અસંખ્ય ઝીણા ઝીણા દાંત હોય છે. તેના સૂક્ષ્મ દાંતને કારણે તે ખેતરના પાકોને કાપીને નષ્ટ કરે છે. તેનો જીવનકાળ પાંચથી દસ વર્ષનો હોય છે.

ગોકળગાયના માથાના ભાગ પર એન્ટિના જેવું હોય છે; જેને ટેન્ટેકલ કહે છે. આવા ચાર મૂછ જેવા લાંબા એન્ટિના તેના માથા પર આવેલા હોય છે. જેમાં બે નાના અને બે મોટા હોય છે. લાંબા લાંબા મૂછ જેવા લાગતા ટેન્ટકલ પર તેની આંખ હોય છે અને નાના ટેન્ટકલની મદદથી તેનામાં ગંધને પારખી શકવાની ક્ષમતા હોય છે.

મોટેભાગે ગોકળગાય ફૂલ અને પાંદડા ખાય છે. ગોકળગાય સર્પ જેવું પ્રાણી છે, તે જમીન પર ઘસડાઈને ચાલે છે. તેના પગ હોય છે, પણ તે સપાટ હોય છે. તેના પગમાં એક ગ્રંથિ હોય છે, જે પ્રવાહી સ્ત્રાવને છૂટા કરે છે; જેના કારણે તે જમીન પર સરળતાથી ઘસડાઈ શકે છે. આ પ્રવાહી સ્ત્રોતને કારણે તે ચપ્પુની ધાર પર પણ સરળતાથી ચાલી શકે છે અને તેને કોઈ ઈજા થતી નથી.

ધીમી ગતિવાળા આ પ્રાણીનો શિકાર પણ મોટા પ્રમાણમાં થાય છે. સાપ, દેડકાં અને પક્ષીઓ તેનો શિકાર કરીને તેને ખાઈ જાય છે. પાણીમાં રહેનારી ગોકળગાય મોટેભાગે કાળા તેમજ રાખોડી રંગમાં હોય છે. તેઓ શ્વાસ લેવા માટે નદીના તેમજ તળાવના કિનારે અવારનવાર આવતી રહે છે. જો કે કેટલીક ગોકળગાયને જિલ્સ હોય છે; જેના કારણે તેઓ પાણીમાં સરળતાથી શ્વાસ લઈ શકે છે. તેમના છીપલાને લોકો સુશોભન તરીકે ઉપયોગ કરે છે. કેટલાક દેશોમાં તો તેનો નાણાં તરીકે ઉપયોગ થાય છે.

Tuesday, 5 March 2019

ધોરણ ૧૦ સામાજિક વિજ્ઞાન : ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો

ધોરણ ૧૦ની બોર્ડની પરીક્ષા તદ્દન નજીક આવી રહી છે. દરવર્ષે આ પરીક્ષામાં લગભગ ૧૦ લાખ કરતાં પણ વિદ્યાર્થીઓ બેસતા હોય છે અને આ પરીક્ષા પાસ કરવાથી વિદ્યાર્થીની કારકિર્દીનું પ્રથમ ચરણ પૂર્ણ થાય છે. 

આ વિદ્યાર્થીઓને ઉપયોગી થાય તે માટે અમે તેમનાં માટે ચેપ્ટર વાઈઝ pdf તૈયાર કરી છે. આ pdf સામજિક વિજ્ઞાનનાં બીજા પ્રકરણની છે. વધુમાં વધુ વિદ્યાર્થીઓ પાસે આ માહિતી પહોચાડવા વિનંતી. અને અમે તમને કઈ રીતે ઉપયોગી થઈ શકીએ તે કમેન્ટમાં જણાવા વિનંતી.













ભાગ - ૩ થોડા જ સમયમાં પ્રસ્તુત કરવામાં આવશે.

Saturday, 2 March 2019

હિમાલયની અદ્ભુત વનસ્પતિ : બ્રહ્મકમળ

હિમાલયની ખીણમાં જાતજાતની વનસ્પતિ જોવા મળે. આ બર્ફીલા પ્રદેશમાં કદી ન જોયા હોય તેવાં અદ્ભૂત છોડ, વેલા અને ફુલ છોડ જોવા મળે છે. મોટા ભાગની વનસ્પતિ ઔષધીય ગુણ ધરાવે છે. તેમાંય ઉત્તરાખંડમાં આવેલી ખીણ તો 'વેલી ઓફ ફ્લાવર્સ' કહેવાય છે. ૩૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએ ઠંડા પહાડોમાં જાત જાતના સુંદર ફુલો વચ્ચે બ્રહ્મકમળ નામનું સફેદ ફૂલ અદ્ભુત છે.

બ્રહ્મકમળ એક ફૂટ લાંબુ હોય છે અને તેજસ્વી સફેદ રંગના હોય છે. એક છોડ ઉપર ૧૪ વર્ષે એક જ કમળ ખીલે છે તેમ કહેવાય છે. આ ફુલને ટપાલ ટિકિટ પર પણ સ્થાન મળ્યું છે. તેમાંથી ઘણી દવાઓ બને છે. છે. વૈદ્યનું માનવામાં આવે તો આ ફૂલની પાંખડીઓમાંથી અમૃતના ટીપા ટપકે છે; જેનાથી કેન્સર સહિત અનેક ખતરનાક બીમારીઓનો ઇલાજ થાય છે. બ્રહ્મકમળ અન્ય કમળની પ્રજાતિઓની જેમ પાણીમાં નહીં પરંતુ જમીન પર ઊગે છે. 

સામાન્ય કમળના આકારનું જ આ ફૂલ હિમાલયની ખીણનું સૌથી સુંદર ફૂલ ગણાય છે. તેની પાંખડીઓ તારા આકારમાં ગોઠવાયેલી હોય છે. રાત્રિના અંધકારમાં પણ ચમકે છે. આ ફૂલ રાત્રે જ ખીલે છે અને સવારે બિડાઈ જાય છે. ઉત્તરાખંડનું તે રાજ્ય ફૂલ છે. કેદારનાથ અને બદ્રીનાથના મંદિરોમાં તે અર્પણ કરાય છે. નેપાળ, ચીન, તિબેટ અને ઈન્ડોનેશિયામાં પણ બ્રહ્મકમળ થાય છે.

બ્રહ્મકમળને સ્વયં સૃષ્ટિના રચયિતા બ્રહ્માજીનું ફૂલ માનવામાં આવે છે. બ્રહ્મકમળ સાથે જોડાયેલી અનેક પૌરાણિક માન્યતાઓ છે, જેમાંથી એક પ્રમાણે જે કમળ પર સૃષ્ટિના રચયિતા સ્વયં બ્રહ્મા વિરાજમાન છે તે જ બ્રહ્મકમળ છે, આ ફૂલમાંથી જ સૃષ્ટિના રચયિતા બ્રહ્માની ઉત્પત્તિ થઇ હતી. આ ફૂલનો ઉલ્લેખ મહાભારતમાં પણ મળે છે. નોંધનીય છે કે આ ફૂલને મેળવવા માટે દ્રૌપદી વ્યાકુળ થઇ ગઇ હતી.

અહીંની જનજાતિઓએ સૌથી પહેલાં આ ફૂલના ઔષધીય મહત્વને ઓળખ્યું હતું. આ ફૂલના અસ્તિત્વને બચાવવા માટે તેની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી છે.

Friday, 1 March 2019

બાયોડીઝલ શું છે? તે શેમાંથી બને?

પેટ્રોલ અને ડીઝલ વાહનો માટેનાં મુખ્ય બળતણ છે. જો કે બંનેના એન્જિનમાં થોડો ફરક હોય છે. ડીઝલ પણ ક્રૂડ ઓઈલમાંથી બને છે. ડીઝલ વડે ચાલતા એન્જિનની શોધ રૂડોલ્ફ ડીઝલ નામના વિજ્ઞાનીએ કરેલી. ડીઝલનો હેતુ વનસ્પતિ તેલ વડે ચાલતું એન્જિન બનાવેલું.

શરૂઆતમાં સીંગતેલ વડે જ એન્જિન ચાલતું પરંતુ ડીઝલે ક્રૂડમાંથી ડીઝલ મેળવવાની રીત શોધી એન્જિનમાં ડીઝલનો વપરાશ શરૂ કર્યો. ડીઝલમાં અશુદ્ધિનું પ્રમાણ વધુ હોય છે પરંતુ પેટ્રોલ કરતાં પ્રમાણમાં સસ્તું હોય છે. 

પેટ્રોલ અને ડીઝલ બળે ત્યારે પ્રદૂષિત વાયુઓ પેદા થાય છે અને પર્યાવરણને નુકશાન કરે છે. એટલે વિજ્ઞાનીઓ વાહનોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલનાં સ્થાને ઓછું પ્રદૂષણ કરે તેવા બળતણની શોધ કરે છે.

વનસ્પતિના તેલ ડીઝલને સ્થાને વપરાય તેને બાયોડીઝલ કહે છે. બાયો એટલે સજીવને લગતું. વનસ્પતિ સજીવ છે તેનું તેલ બળે ત્યારે ઓછું પ્રદૂષણ કરે છે. થોડા પ્રમાણમાં ડીઝલ સાથે તે મેળવવાથી ઓછું પ્રદૂષણ થાય છે.

સૂર્યમુખી, સોયાબીન, કપાસિયા વગેરેના તેલમાંથી બાયોડીઝલ બને છે. બાયોડીઝલમાં વધુ પ્રમાણ ડીઝલનું હોય છે. વનસ્પતિ તેલનું પ્રમાણ ૧૫થી ૨૦ ટકા જ હોય છે, પરંતુ પ્રદૂષણ ઓછું કરવા માટેનો આ સારો વિકલ્પ છે.