Tuesday, 10 July 2018

સુરખાબ


ના ચબુતરો, ના ચણ ખપે,સુરખાબને બસ, રણ ખપે.


અંગ્રેજીમાં ફ્લેમિંગો નામથી પ્રખ્યાત પક્ષી ગુજરાતમાં સુરખાબ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. સુરખાબ એ સમૂહમાં જોવા મળતું પક્ષી છે. ગુજરાતનાં રાજ્યપક્ષી તરીકે જાણીતું પક્ષી ફ્લેમિંગો લાખોની સંખ્યામાં પરદેશથી આવે છે. ફ્લેમિંગો માટે દક્ષિણ એશિયાની આ એકમાત્ર બ્રિડિંગ સાઈટ હોવાથી તેણે ફ્લેમિંગો સિટી કે સુરખાબ નગરી કહેવામાં આવે છે. કચ્છમાં સારો વરસાદ પડે તે વર્ષે ફ્લેમિંગો અહીં અચૂક આવે છે.

આ પક્ષી પોતાનાં ચારણ પ્રક્રિયાથી ખોરાક મેળવવાની વિશિષ્ટ પદ્ધતિ ધરાવે છે. આ માટે તે પોતાની લાંબી ડોકને કિચડમાં નાખી નીચેની બાજુ ઉંધી વાળીને પાણીની સપાટી પરથી નાની વનસ્પતિ અને જીવાતો પ્રાપ્ત કરે છે.


કચ્છનાં મોટા રણમાં દરિયાનું પાણી ભરાય છે. આ સાથોસાથ જે વર્ષે અહીં સારો વરસાદ પડે ત્યારે મીઠું અને ખારું પાણી એકત્ર થતાં તેમાં પ્લેંક્ટોન નામની જીવાત અને લીલની પેદાશ ખૂબ વધુ થાય છે; જેમનો ઉપયોગ સુરખાબ વધુ કરે છે. આ પાણીમાં ખારાશનું પ્રમાણ થોડીક માત્રામાં હોવું અનિવાર્ય છે. આવી સ્થિતિ દર દસ વર્ષે ૩થી ૪ વખત સર્જાય છે.

આ સિવાય સુરખાબ અત્યંત શરમાળ પક્ષી ગણાતું હોવાથી તે જમીન પર માળો બનાવે છે. તેમની સલામતી માટે કોઈની અવરજવર ન હોય તેવો વિસ્તાર એટલે કે રણ વિસ્તાર વધુ સાનુકૂળ રહે છે.


આ પક્ષીની લંબાઈ આશરે ૧૪૦ સે.મી. જેટલી હોય છે અને 2થી 3 કિ.ગ્રા. જેટલો વજન હોય છે. માદા સુરખાબ 1 કે 2 ઈંડા મૂકે છે, જે નર અને માદા સાથે મળી ૨૮થી 30 દિવસ સુધી સેવે છે. એશિયા, આફ્રિકા અને યુરોપનાં મોટાં ભાગનાં દેશોમાં આ પક્ષીઓનો ફેલાવો જોવા મળે છે.