Wednesday, 10 August 2016

ભારતનું અર્થતંત્ર

        ભારતનું અર્થતંત્ર વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે. ક્ષેત્રફળની દ્રષ્ટિએ વિશ્વમાં સાતમાં ક્રમે સ્થાન ધરાવે છે, જનસંખ્યામાં તેનું બીજા નંબરે સ્થાન છે અને કેવળ .% ક્ષેત્રફળની સાથે ભારત વિશ્વની જનસંખ્યાના ૧૭% ભાગ આશ્રય આપે છે. ૧૯૯૧થી ભારતમાં ઝડપી આર્થિક પ્રગતિ થઈ છે જ્યારથી ઉદારીકરણ અને આર્થિક સુધારા નીતિ અમલીકરણમાં આવી અને ભારત વિશ્વમાં એક આર્થિક મહાશક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. સુધારા પહેલા મુખ્યત્વે ભારતીય ઉદ્યોગ અને વેપાર પર સરકારી નિયંત્રણનું પ્રભુત્વ હતું અને સુધારા પહેલા તેનો વિરોધ થયો હતો, પરંતુ  આર્થિક સુધારાના સારા પરિણામ હોવાથી તેનો વિરોધમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો.  ભારત એક સમયે સોને કી ચિડિયા તરીકે ઓળખાતું હતું. દેશના મોટા ભાગે લોકો ખેતી કરે છે. જેમાં ખેતપેદાશના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં ભારત બીજા સ્થાને છે. આંતરાષ્ટ્રીય દેશોની સરખામણીમાં વિશ્વની સૌથી ઉંચી નીપજના ૩૦-૫૦ટકા નીપજ ભારતની સરેરાશ નીપજ છે. વિશ્વમાં ભારત દૂધ, કાજુ, નાળિયેર, ચા,આદુ, હળદર અને કેળા અને મરીનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતો દેશ છે અને ઘઉં, ચોખા, અને ખાંડના ઉત્પાદનમાં બીજા સ્થાને છે.
              આર્થિક ઇતિહાસકાર એંગસ મેડીસનના મતાનુસાર પહેલી સદીથી દસમી સદી સુધી ભારતનું અર્થતંત્ર વિશ્વનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર હતું. ૧૯૮૦ના દાયકાના અંતમાં રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વવાળી સરકારે નવા ઉદ્યોગો માટે ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા પરના નિયંત્રણો હળવા કરી દીધા અને ભાવનિયંત્રણો દુર કર્યા અને કોર્પોરેટ ટેક્સમાં ઘટાડો થયો જેને કારણે વૃદ્ધિદરમાં વધારો થયો જોકે તેને કારણે રાજકોષીય ખાધમાં વધારો થયો અને ભારતના મહત્વના વ્યાપાર ભાગીદાર સોવિયેત સંઘનું પતન થયું અને પ્રથમ ખાડી યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું, જેને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવોમાં જોરદાર ઉછાળો આવી ગયો. ૧૯૯૧માં આર્થિક ઉદારીકરણની નીતિ અમલમાં આવી તેણે કારણે લાઇસન્સ રાજ ખતમ થયું.



Image Credits: Wikipedia

Source Credits: Wikipedia

No comments:

Post a Comment